بر اساس اعلام مسئولان، سازوکار شناسایی و ثبت‌نام حدود ۱۹ میلیون جامانده سهام عدالت در حال تدوین است و در صورت نهایی شدن، فرآیند ثبت‌نام مشمولان واجد شرایط تا پایان سال آغاز خواهد شد.

طرح سهام عدالت از سال ۱۳۸۵ با هدف گسترش عدالت اقتصادی، افزایش مشارکت عمومی در اقتصاد و واگذاری بخشی از سهام شرکت‌های دولتی به اقشار کم‌برخوردار آغاز شد. با وجود اجرای این طرح برای نزدیک به ۵۰ میلیون نفر، میلیون‌ها نفر به دلایل مختلف از جمله نقص مدارک، مشکلات ثبت اطلاعات یا تغییر شرایط خانوارها از دریافت این سهام بازماندند و طی سال‌های گذشته بارها خواستار تعیین تکلیف وضعیت خود شدند.

در سال‌های گذشته، دولت دوازدهم اعلام کرد که پرونده سهام عدالت بسته شده و امکان اضافه شدن مشمولان جدید وجود ندارد؛ موضوعی که همواره با انتقاد نمایندگان مجلس و مطالبه گروه‌های مختلف جامعه همراه بود. اکنون اما به نظر می‌رسد این پرونده دوباره وارد مرحله‌ای تازه شده است.

تدوین سازوکار ثبت‌نام جاماندگان سهام عدالت

بر اساس اعلام اعضای فراکسیون نظارت بر نظام تعاون و سهام عدالت مجلس، با همکاری اتاق تعاون ایران، سامانه‌ای برای شناسایی جاماندگان و ثبت اطلاعات آنان در حال طراحی است تا افرادی که مطابق قانون مشمول دریافت سهام عدالت هستند، امکان ثبت‌نام پیدا کنند.

به گفته مسئولان، برآوردها نشان می‌دهد حدود ۱۹ میلیون نفر در زمره جاماندگان قرار دارند و هدف آن است که پس از تکمیل بانک اطلاعاتی، وضعیت این افراد به صورت دقیق بررسی و فرآیند ثبت‌نام آنان آغاز شود.

محمد نصیری، رئیس فراکسیون نظارت بر نظام تعاون و سهام عدالت مجلس، با اشاره به پیگیری‌های انجام شده گفته است جلسات این فراکسیون پیش از وقفه ناشی از جنگ اخیر به صورت مستمر برگزار می‌شد و اکنون نیز پیگیری‌ها برای تعیین تکلیف جاماندگان ادامه دارد. به گفته وی، همه افرادی که مطابق قانون مشمول سهام عدالت باشند، در برنامه ثبت‌نام قرار خواهند گرفت.

زمان ثبت‌نام هنوز اعلام نشده است

با وجود اعلام آمادگی مجلس برای اجرای این طرح، هنوز زمان دقیق آغاز ثبت‌نام و نحوه ثبت اطلاعات جاماندگان به صورت رسمی اعلام نشده است. مسئولان تأکید دارند که اجرای این برنامه نیازمند نهایی شدن سازوکارهای قانونی، تأمین منابع و هماهنگی میان دستگاه‌های اجرایی است.

بر همین اساس، تا این لحظه هیچ سامانه‌ای برای ثبت‌نام عمومی فعال نشده و متقاضیان باید اخبار مربوط به آغاز فرآیند ثبت‌نام را از مراجع رسمی دنبال کنند.

رشد ۶۸ درصدی سود سهام عدالت همزمان با پیگیری تعیین تکلیف جاماندگان، آمارها از افزایش قابل توجه سود سهام عدالت در سال گذشته حکایت دارد.

بر اساس اطلاعات منتشر شده، در سال ۱۴۰۴ مجموع ۹۱ هزار میلیارد تومان (۹۱ همت) سود میان بیش از ۴۴ میلیون سهامدار توزیع شد که نسبت به ۵۴ همت پرداختی سال قبل، رشد ۶۸ درصدی را نشان می‌دهد.

برای نخستین بار نیز سود سهام عدالت در سه مرحله و در ماه‌های مهر، دی و اسفند به حساب مشمولان واریز شد. در این دوره، دارندگان سبدهای مختلف سهام عدالت متناسب با ارزش دارایی خود سود دریافت کردند؛ به‌طوری که دارندگان سبد ۴۵۲ هزار تومانی ۴۴۳ هزار تومان، سبد ۵۳۲ هزار تومانی ۵۲۱ هزار تومان و سبد یک میلیون تومانی حدود ۹۸۱ هزار تومان سود دریافت کردند.

سهام عدالت؛ از پرداخت سود تا مردمی‌سازی اقتصاد

نمایندگان مجلس معتقدند سهام عدالت نباید صرفاً به پرداخت سود سالانه محدود شود، بلکه این طرح باید به ابزاری برای گسترش مشارکت مردم در اقتصاد تبدیل شود.

بر همین اساس، فراکسیون سهام عدالت بر اصلاح ساختار مدیریتی این طرح، افزایش نقش مردم در مدیریت دارایی‌های خود و استفاده از ظرفیت شرکت‌های سرمایه‌پذیر برای افزایش بازدهی سهام تأکید دارد.

به اعتقاد مسئولان، نگاه حمایتی صرف به سهام عدالت باید جای خود را به نگاه سرمایه‌گذاری و توانمندسازی اقتصادی بدهد تا این دارایی بتواند منافع بلندمدت بیشتری برای خانوارها ایجاد کند.

چالش‌های پیش‌رو

با وجود وعده ثبت‌نام جاماندگان، اجرای این طرح با چالش‌هایی نیز همراه است. مهم‌ترین مسئله، تأمین سهام مورد نیاز برای مشمولان جدید، تعیین دقیق افراد واجد شرایط، ایجاد زیرساخت‌های اطلاعاتی و تصویب نهایی سازوکارهای اجرایی است.

کارشناسان معتقدند شفاف‌سازی معیارهای شمول، اعلام زمان‌بندی مشخص ثبت‌نام و اطلاع‌رسانی دقیق، می‌تواند از بروز ابهام و سوءاستفاده‌های احتمالی جلوگیری کند.

در مجموع، پس از نزدیک به ۲۰ سال از آغاز اجرای طرح سه

سهام عدالت، بار دیگر امیدها برای تعیین تکلیف جاماندگان زنده شده است. هرچند هنوز ثبت‌نام رسمی آغاز نشده، اما پیگیری‌های مجلس و تدوین سامانه شناسایی مشمولان نشان می‌دهد پرونده سهام عدالت بار دیگر گشوده شده و در صورت تأمین الزامات قانونی و اجرایی، میلیون‌ها نفر از جاماندگان این طرح می‌توانند تا پایان سال وارد چرخه سهامداران عدالت شوند.