این آیین‌نامه که در چارچوب قانون بودجه سال ۱۴۰۴ به تصویب هیئت وزیران رسیده، ضوابط مربوط به ثبت سفارش، ارزش‌گذاری، حقوق ورودی، اسقاط خودروهای فرسوده و تشریفات گمرکی را مشخص کرده و انتظار می‌رود با اجرای آن، ابهامات چندماهه واردکنندگان درباره نحوه واردات خودرو برطرف شود.

پس از تصویب آیین‌نامه اجرایی بند (ر) تبصره (۱) قانون بودجه سال ۱۴۰۴ در هیئت وزیران و ابلاغ آن از سوی معاون اول رئیس‌جمهور به دستگاه‌های اجرایی از جمله وزارت صنعت، معدن و تجارت، وزارت امور اقتصادی و دارایی، بانک مرکزی، سازمان ملی استاندارد و سازمان حفاظت محیط‌زیست، سازمان توسعه تجارت ایران نیز اجرای این مصوبه را به گمرک جمهوری اسلامی ایران ابلاغ کرد.

در ادامه این روند، مدیرکل دفتر واردات گمرک جمهوری اسلامی ایران با صدور بخشنامه‌ای خطاب به گمرکات اجرایی سراسر کشور، دستور اجرای آیین‌نامه واردات خودروهای سواری را صادر کرد تا از این پس تمامی تشریفات گمرکی بر اساس ضوابط جدید انجام شود.

این آیین‌نامه که در ۲۱ خرداد ۱۴۰۴ به تصویب هیئت وزیران رسیده بود، پس از حدود سه ماه انتظار منتشر و اجرایی شد و چارچوب قانونی واردات خودرو در سال جاری را مشخص کرد. کارشناسان معتقدند انتشار این آیین‌نامه، یکی از مهم‌ترین پیش‌نیازهای ازسرگیری روان‌تر واردات خودرو و کاهش بلاتکلیفی فعالان این حوزه به شمار می‌رود.

تعیین مبنای ارزش‌گذاری و حقوق ورودی

یکی از مهم‌ترین بخش‌های آیین‌نامه، نحوه تعیین ارزش خودروهای وارداتی و محاسبه حقوق ورودی است. بر اساس ماده ۵، ارزش خودروها با استناد به قانون امور گمرکی، اصلاحیه تبصره (۶) قانون مصوب سال ۱۳۷۱ و همچنین قانون ساماندهی صنعت خودرو مصوب سال ۱۴۰۲ تعیین خواهد شد. این موضوع مبنای محاسبه حقوق ورودی و سایر عوارض قانونی قرار می‌گیرد.

همچنین مطابق ماده ۷، گمرک جمهوری اسلامی ایران موظف است حقوق ورودی و مالیات بر ارزش افزوده خودروهای وارداتی را به ردیف‌های درآمدی تعیین‌شده در قانون بودجه واریز کند؛ اقدامی که به گفته مسئولان، با هدف افزایش شفافیت درآمدهای دولت از محل واردات خودرو انجام می‌شود.

اسقاط خودروهای فرسوده؛ شرط اصلی ترخیص

یکی دیگر از مهم‌ترین الزامات آیین‌نامه، ارائه گواهی اسقاط خودروهای فرسوده است. بر اساس ماده ۶، ترخیص خودروهای وارداتی تنها در صورتی امکان‌پذیر خواهد بود که واردکننده گواهی اسقاط را مطابق قانون ساماندهی صنعت خودرو و اصلاحات بعدی آن ارائه کند.

این شرط با هدف نوسازی ناوگان حمل‌ونقل، کاهش مصرف سوخت، کاهش آلایندگی هوا و خروج خودروهای فرسوده از چرخه تردد در نظر گرفته شده و از الزامات اصلی واردات خودرو محسوب می‌شود.

ثبت سفارش باید قبل از ورود خودرو انجام شود

آیین‌نامه جدید بر ساماندهی فرآیند ثبت سفارش نیز تأکید ویژه‌ای دارد. بر اساس تبصره‌های ماده ۸، ثبت سفارش خودرو باید پیش از ورود کالا به کشور انجام شده باشد و ثبت سفارش‌هایی که پس از ورود خودرو صادر شوند، فاقد اعتبار خواهند بود.

همچنین تخلیه خودرو در بنادر و گمرکات کشور بدون ثبت سفارش معتبر ممنوع اعلام شده است؛ موضوعی که به گفته کارشناسان، می‌تواند از رسوب خودروها در گمرک و بروز تخلفات احتمالی جلوگیری کند.

اعتبار آیین‌نامه تا پایان سال ۱۴۰۴

بر اساس بخشنامه مدیرکل دفتر واردات گمرک جمهوری اسلامی ایران، تمامی گمرکات اجرایی و واحدهای ستادی موظف‌اند این آیین‌نامه را با رعایت کامل قوانین و مقررات جاری اجرا کنند. همچنین تصریح شده است که اعتبار این بخشنامه تا پایان سال ۱۴۰۴ خواهد بود و تمامی تشریفات واردات خودرو در این بازه زمانی باید بر اساس مفاد آن انجام شود.

آیین‌نامه چه تأثیری بر بازار خودرو خواهد داشت؟

فعالان بازار خودرو معتقدند ابلاغ آیین‌نامه، اگرچه گام مهمی برای رفع ابهامات قانونی واردات است، اما به‌تنهایی نمی‌تواند بازار را متحول کند. میزان تخصیص ارز، سرعت ثبت سفارش، همکاری بانک مرکزی، ظرفیت گمرکات، زمان ترخیص خودروها و حجم واردات، عواملی هستند که در ماه‌های آینده نقش تعیین‌کننده‌ای در افزایش عرضه و تأثیرگذاری بر قیمت خودرو خواهند داشت.

از سوی دیگر، کارشناسان بر این باورند که استمرار واردات خودرو می‌تواند به افزایش رقابت در بازار، ارتقای کیفیت محصولات داخلی، ایجاد تعادل نسبی میان عرضه و تقاضا و کاهش فاصله قیمت کارخانه و بازار کمک کند؛ هرچند تحقق این اهداف نیازمند اجرای مستمر سیاست واردات و پرهیز از وقفه‌های طولانی در فرآیندهای اجرایی است.

با ابلاغ این آیین‌نامه، اکنون مسیر قانونی واردات خودروهای سواری برای سال ۱۴۰۴ مشخص شده و انتظار می‌رود با اجرای کامل آن، فرآیند واردات نسبت به ماه‌های گذشته شفاف‌تر و منظم‌تر دنبال شود؛ موضوعی که می‌تواند در صورت تأمین سایر الزامات، به افزایش عرضه خودرو و ایجاد ثبات بیشتر در بازار منجر شود.